Los mapas conceptuales como pautas para escribir

“¡Te inventas cada cosa!”, me espetó un alumno de 3º de ESO el otro día cuando les invitaba a resumir un texto siguiendo las pautas que doy en la imagen y que hora explicaré. Pues sí, tenemos que estar continuamente inventándonos cosas, porque no basta decir “Haz esto, haz lo otro”, si no conocemos las dificultades que ciertas tareas entrañan y si no facilitamos las ayudas necesarias.
El resumen es una tarea particularmente difícil. Porque no basta con analizar las ideas principales y secundarias y comprender sus relaciones, sino que luego hay que escribir un texto que organice con cohesión los diversos elementos del análisis.
El mapa conceptual de la imagen de arriba nos ha servido para analizar las ideas de un texto y para comprender sus relaciones, como explicaba en el post anterior. Una vez completado el mapa mediante una tarea compartida, propuse a mis alumnos que redactaran un resumen tomado el mapa como guía. Pero, ante las dificultades, vi que había que dar más ayudas. Primero pensé en dar el resumen iniciado para que ellos lo completaran. Y lo preparé, pero al ir a entregarlo, vislumbré que ése no era el camino, e improvisé lo que veis en la imagen: en la pizarra señalé las ideas que podían corresponder a cada enunciado y les di el primero, “España experimentó entre 1950-1975 un proceso de concentración urbana muy intenso”. Después discutimos cómo se podía seguir, y vimos dos caminos: a) “Este proceso se debió al éxodo rural, que consiste en…”, y b) “La causa de este proceso fue el éxodo rural, que…”. En cualquiera de los dos casos debíamos referirnos al fenómeno que estamos estudiando, “la concentración urbana”, y el modo de hacerlo ha sido mediante el sintagma “este proceso”.
Y, ya después, los dejé solos.
En la puesta en común observamos que cada enunciado ha de repetir algo que ya ha salido en el anterior. Así, el enunciado tercero debe empezar así “El éxodo rural…”, repitiendo parte de la información del enunciado anterior.
Como se ve, el procedimiento seguido ayuda a articular con cohesión los enunciados sucesivos del resumen, mediante el uso de los procedimientos de repetición y sustitución necesarios.
Un comentario final: para hacer todo esto no ha sido necesario explicar nada de gramática, ni de la oración ni del texto. Pero el profesor ha debido tener en cuanta determinados conocimientos lingüísticos. Y no ha explicado gramática, pero ha fomentado la reflexión sobre la lengua, al mismo tiempo que ha tratado de enseñar a escribir.
Puedes seguir cualquier respuesta a esta entrada mediante el canal RSS 2.0. Puedes dejar un comentario o enviar un trackback desde tu propio sitio.





Sigo tu trabajo desde hace tiempo y siempre aprendo algo interesante. Estoy trabajando con segundo de la ESO los textos expositivos y utilizo procedimientos parecidos a los tuyos: Crear con ellos un mapa del texto y conseguir que lo comprendan guiándolos. Creo que es fundamental trabajar con ellos.También me preocupa el tema de la enseñanza de la gramática y con procedimientos de este tipo me parece que estamos en el buen camino. Un saludo LOLA
Es mi primer comentario en tu blog, que leo siempre.
La verdad, me parece genial la manera de mostrar a los alumnos cómo se traslada la organización de las ideas a la organización de las oraciones en un texto, en este caso un resumen. Y, efectivamente, hay muchos conocimientos lingüísticos detrás (la progresión temática, por ejemplo).
Enhorabuena (sobre todo, a tus alumnos) y gracias por compartirlo con nosotros.
Ya sé que apuestas más por lo reflexivo que por lo intuitivo, aunque en este caso has conseguido aunar ambos procesos en una actividad más que interesante.
Un saludo.
Me parece una pauta excelente para estructurar cualquier texto
Creo que has esbozado muy bien las fases de la redacción y el papel de guía que debemos desempeñar los docentes.
[...] expositivos e da súa síntese, como as ben aproveitábeis de Felipe Zayas (nesta anotación e mais nestoutra), leváronos a revisar e completar algúns materiais ao respecto. É o caso desta práctica guiada [...]
Os agradezco a todos la atención que prestáis a mis reflexiones y los minutos que gastáis en decirme que estáis ahí, atentos a ellas.